انديشه سياسی فريدون آدميت

نوشته حاضر پيش از اين در منبع زير منتشر شده است:

12.00 «فريدون آدميت»، در انديشهسياسی متفکران مسلمان، به اهتمام دکتر علی اکبر علیخانی، ج16، تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم،تحقيقات و فنxadآوري، 1390.

12.00 Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA MicrosoftInteetExplorer4

چکيده

در آغازدوران آشنايي ايرانيان با تمدن جديد فکر يافتن علت عقبxadماندگی، به دغدغه اصلینخبگان فکری تبديل شد اما در اين ميان ضرورت مدرنيزاسيون و نه مدرنيته برای ايشانبه شدت مطرح گشت. از اين رو در حوزه انديشه سياسی آنxadچه مورد تبليغ غالب رهبرانفکری است، تقليد دستاوردهای تمدن جديد بود. متاسفانه مطالعه و ارزيابی تلاشxadهای نخستيننخبگان فکری در مواجهه با مدرنيته سياسی در ايران ديرهنگام و پس از جنگ دوم جهانیبه وسيله فريدون آدميت صورت گرفت. آدميت انگيزه اصلي خود درکاوش تاريخ افکار جديدايران را دو امر ميxadداند: اول فقدان تحقيق علمي در تاريخ نگاري انديشه در نوشتهxadهايتاريخي مربوط به مشروطيت (اعم از فارسي و فرنگي) که در ريشهxadهاي فکري آن جنبش غورکرده باشند و دوم تجربه جامعهxadهاي مختلف شرقي در چگونگي اخذ تمدن غربي به ويژهاقتباس بينادهاي مدني آن که به نظر او ارزندهxadترين مظاهر و متعلقات مدنيت انسانيرا ميxadسازند. اين امر از آن جهت براي آدميت داراي اهميت است که نشان دهد که کدامين شرايط اجتماعي برخي از ملل مشرق زمين رادر برخورد با تمدن اروپايي به راه ترقي انداخت و بعضي ديگر به بيراهه به گونهxadایکه از قافله واماندند؟

از آنxadجا کهدغدغه اصلی آدميت نگارش تاريخ انديشه معاصر ايران است از اين رو انديشه سياسی اورا بايد در لابلای تفاسير، توضيحات و نقادی دولتمردان اصلاحxadگرا و منورالفکرانمورد مطالعهxadاش يافت. تفاوت ميان آدميت با نخبگان فکری و سياسی اصلاحxadگر موردمطالعه او، تفاوت تاريخxadنگاران يونانی مانند هرودوت و توسيديد است- که خود دررويدادها شرکت میxadکردند و تجربهxadهای زيستهxadشان را به سطح انديشه میxadآوردند- با توينxadبی که به کل تمدن میxadپردازد و جز ازبيرون و از طريق واپسxadنگری و نگاه به گذشته نمیxadتواند آن را دريافت کند. به اينترتيب از نظر تاريخی و معرفتxadشناسی ميان آدميت و اشخاص مورد مطالعهxadاش شکاف وجوددارد. آدميت خود آنxadها را فاقد اصالت فکر، مروج مطلق دانش اروپائی و دارای برداشتxadهایسطحی و اشتباه از مدرنيته میxadداند. همانxadگونه که تلاش علمی آدميت نيز از نظرگاهکنونی مورد نقد قرار میxadگيرد. اين نقد شامل هواداری از عقلانيت ابزاری و نگاه تکخطی به سنت و مدرنيته میxadگردد.

مقاله انديشهسياسی فريدون آدميت برای بررسی موضوع خود از روش تحليل درونی استفاده میxadکند. روشیکه براساس آن عقبxadماندگی ايران به مثابه يک بحران بزرگ برای رهبران فکری مطرح شد واخذ عقلانيت ابزاری و ترويج انديشه سياسی اروپائی به عنوان پاسخی ريشهxadای و عاجلبرای آن پديدار گشت. در اين مقاله نشان داده شده است که آثار آدميت نيز پيرامونمساله عقبxadماندگی شکل گرفته است.

تلاش آدميتدر زمينه نگارش و تحليل انديشه مدرن، صرف نظر از هر گونه قضاوت درباره آن، میxadبايدبه منزله تجربهxadای برای نسل جديد انديشورزان ايرانی قرار گيرد که در دههxadهای 1370و 1380 با آشنايي بيشتری از مدرنيته و سنت سياسی ايرانی و تجربه عميقxadتر در صددتدوين انديشه سياسی معاصر ايران هستند. بديهی است که انجام چنين مهمی بدون توجه بهتجربه پيشينيان که در اين راه راه به سرمنزل مقصود نخواهد برد.

♥♥♥ دختر و پسر ♥♥♥...