مطالب مفید درباره ی شیردهی

تناسب اندام و شیر دهی:

از زمان هاي قديم تا حال همواره بر تغذيه کودک با شير مادر تاکيد شده است، طوري که بر اساس دلايل تاريخي، علمي و پزشکي، فوايد تداوم تغذيه با شير مادر در سال دوم زندگي نيز ثابت شده است. در قرآن مجيد بر تغذيه کودک با شير مادر تا پايان 2 سالگي تاکيد شده است.
اغلب خانم ها در دوران بارداري يا حتي قبل از آن، وقتي به شيردهي فکر مي کنند، بلافاصله نگران به هم خوردن فرم سينه خود مي شوند و حتي ترجيح مي دهند از دادن شير به کودک خود صرف نظر کنند، ولي در عوض اندامي زيبا داشته باشند. البته حفظ اندام زيبا از دوران هاي قديم تا حال مورد توجه بوده و اين احساس را هرگز نمي توان منکر شد، اما به خانم هايي که تصميم به بچه دار شدن دارند توصيه مي کنيم کمي عميق تر و با احساس مادرانه بيشتري به اين مساله نگاه کنند و بدانند که در بدو تولد پس از خدا، آغوش مادر تنها پناه امن کودک است. پس چرا کودک خود را از داشتن اين احساس آرامش روحي و جسمي محروم کنيم.
با چاره انديشي و استفاده از روش هاي صحيح مثل ورزش کردن و جلوگيري از اضافه وزن بيش از حد در طي بارداري، تا اندازه زيادي اين مشکل به ظاهر لاينحل برطرف مي شود.
طبيعي است که در طي دوران شيردهي اغلب خانم ها از خستگي و به هم خوردن خواب شب شکايت دارند، ولي اگر به فوايدي که اين کار براي خود و فرزندشان دارد با ديد بازتري نگاه کنند مي توانند خيلي راحت و با صبر و آرامش بيشتري اين دوران را سپري کنند. پس عاقلانه ترين کار اين است که قبل از شروع اين دوران براي ايجاد آمادگي بيشتر، مهارت هايي را بياموزيد تا هنگام برخورد با مشکلات گذراي دوران شيردهي دچار ترس و اضطراب نشويد.
مادري که به کودکش شير مي دهد، بايد احساس مهم بودن کند و با اين ديدگاه که اين کار در اين دوران از شخص ديگري بر نمي آيد به اهميت اين موضوع پي ببرد، زيرا نشستن کنار کودک و به دست گرفتن شيشه شير را هر فرد ديگري به غير از مادر مي تواند انجام دهد. رابطه اي که در اين دوران بين مادر و کودک ايجاد مي شود، رابطه اي عميق خواهد بود که اثرات آن حتي تا بزرگسالي کودک به خوبي ديده مي شود.
نوزادي که از شير مادر تغذيه مي کند، در برابر اغلب بيماري هاي ويروسي و باکتريايي مصونيت پيدا مي کند؛ مثل اسهال، عفونت گوش و عفونت هاي دستگاه تنفسي(پنوموني و مننژيت)، چون شيرمادر نه تنها دربردارنده آنتي بيوتيک هايي است که از مادر منتقل شده، بلکه شامل آنتي بيوتيک هايي است که به صورت ترکيبي در شير وجود دارند و از رشد صدها باکتري و ويروس جلوگيري مي کند.
همچنين طبق بررسي هاي انجام شده، تغذيه کودک از شير مادر، نه تنها مانع از عفونت گوش مياني(که در سنين قبل از دبستان نسبتاً شايع است) مي شود، بلکه از بيماري هاي مزمن ديگر مثل ديابت و آلرژي پيش گيري مي کند. کودکان شير مادر خوار در سنين دبستان IQ (بهره هوشي) بيشتري نسبت به کودکان شير خشک خوار دارند و به طور نسبي IQ آن ها 8 نمره بيشتر است و داشتن همين 8 امتياز بالا براي IQ رقم قابل توجهي محسوب مي شود.
شيردهي از لحاظ پزشکي فوايدي براي مادر دارد. طبق تحقيقات انجام شده، توليد طولاني مدت استروژن و هورمون هاي ديگر که در دوران شيردهي صورت مي گيرد، باعث کاهش احتمال سرطان سينه و سرطان تخمدان(که معمولاً قبل از يائسگي صورت مي گيرد) و کاهش پوکي استخوان و شکستگي سر استخوان ران(که در سنين بالا نسبتاً شايع است) مي شود.
بنابراين اغلب توصيه مي شود که حتي شيردهي پس از يک سالگي، يعني در سال هاي دوم و سوم زندگي کودک ادامه يابد. البته شير مادر به تنهايي، يعني بدون استفاده از شير خشک توصيه مي شود، چون مصرف هم زمان شيرمادر و شيرخشک باعث مي شود شير کمتري در سينه ها توليد شود که در اين حالت ترشح هورمون ها تا حد مطلوب بالا نمي رود.
ولي در صورتي که خانمي تمايل به شيردهي طولاني مدت نداشته باشد و حفظ اندام برايش مهم تر باشد، شيردهي به مدت 3 ماه ترجيح داده مي شود و در صورت عدم تمايل مادر به شيردهي(که آن هم با توجه به مزاياي فوق بعيد به نظر مي رسد) حتي اگر 2 روز اول زايمان شير دهد بهتر از اين است که اصلا شيري به کودکش ندهد.
و اما باز مي پردازيم به خانم هايي که با شيردهي مخالف هستند، فقط و فقط از ترس اين که اندام خود را نتوانند به حالت اوليه برگردانند. اين خانم ها بايد بدانند که پس از دوران شيردهي خيلي زودتر به وزن قبل از بارداري بر مي گردند(البته در صورت تغذيه صحيح).

پس چه کنيم تا اندام موزون خود را پس از پايان دوران شيردهي به دست آوريم؟
* ورزش و به خصوص شنا و پياده روي، يکي از مواردي است که حتي قبل از بارداري(ترجيحا 6 ماه قبل يا بيشتر) بايد به طور جدي شروع شود. در اين صورت خانم ها مطمئن باشند اضافه وزنشان به حدي نمي رسد که برگرداندن فرم سينه به حالت قبل مشکل باشد.
* مورد ديگر بستن سينه بند است، چون اغلب ديده مي شود که بعضي مادران به دختر خود توصيه مي کنند مبادا سينه بند ببندي، چون شيرت زياد نمي شود. اين مورد هم صحت ندارد. اگر سينه بند خيلي سفت و محکم باشد، شيردهي را دچار اشکال مي کند، ولي بستن سينه بند در حد معمول(نه خيلي شل و راحت) به حفظ شکل سينه کمک زيادي مي کند.
* مورد مهم ديگر، اين است که مادر هنگام شيردهي انتهاي پستان خود را با دست بگيرد و مانع از کشش بيش از حد سينه توسط کودک شود.
* در پايان دوران شيردهي، مادر سينه را خيلي محکم و در تمامي مدت شبانه روز ببندد(توجه به اين نکته خيلي اهميت دارد).
* پس از پايان شيردهي، هنگام استحمام به طور متناوب از آب ولرم و سرد روي سينه ها استفاده کند.
* پس از پايان شيردهي و گرفتن کامل نوزاد از شير، از کمپرس يخ در خارج از حمام استفاده کند که چند نوبت در روز مي توان اين کار را تکرار کرد، البته بستگي به تحمل فرد دارد.
* مورد ديگر که اخيرا بين خانم ها خيلي شايع شده، استفاده از ژل هاي فرم دهنده سينه است، ولي مطمئن باشند اثر اين مواد فقط تا هنگام استفاده است و هرگز براي هميشه تاثير ندارند.
* اما، نکته مهم و کليد طلايي، ورزشي است که شروع آن حتي قبل از بارداري توصيه مي شود:
کف دو دست را طوري در هم قلاب کنيد که فاصله اي بين آنها باشد، مثل اينکه بخواهيد يک توپ پينگ پنگ را ميان دو دست خود فشار دهيد. ابتدا دست ها را مقابل صورت خود بگيريد و تا 10 بشماريد. سپس دست ها را به تدريج بالا بياوريد تا حدي که دست ها کاملا کشيده شده و بالاي سر قرار گيرند. توجه کنيد که هر چه دفعات تکرار اين ورزش بيشتر باشد، بهتر نتيجه مي گيريد.
چون اين ورزش به سفت شدن عضلات نگه دارنده پستان کمک مي کند، به همين دليل شروع آن قبل از بارداري توصيه مي شود. در دوران شيردهي اگر وقت کمي داريد، مي توانيد هنگامي که کنار کودک هستيد يا هنگام طبخ غذا، اين ورزش را انجام دهيد. بهتر است از هر فرصتي استفاده کنيد تا اين کار به صورت عادت درآيد. مطمئن باشيد با تکرار اين ورزش در دراز مدت به نتيجه مطلوب مي رسيد(حداقل از 100 شماره در روز شروع کنيد تا به 500 شماره برسيد).
باز هم تاکيد مي شود که ممکن است صد در صد فرم سينه به حالت اوليه بر نگردد، ولي طبق آمار معلوم شده، مادراني که تمامي نکات فوق را با دقت و به طور کامل و مداوم تکرار کرده اند، در 80 تا 90 درصد موارد شکل سينه اشان به حالت اوليه باز گشته است

جلوگیری از بارداری در دوران شیردهی

اعتقاد بسیاری از زنان جامعه برآن است که چون قاعدگی آنهاپس از زایمان قطع شده است یا اینکه چون دردوران شیردهی هستند، فعلاامکان باردارشدن آنها وجود ندارد ودرمقاربتهای خود نیازی به استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری ندارند. اگر چه این دیدگاه به طور کلی اشتباه نیست و پایه علمی نیز دارد اما موارد زیادی از خانمها به این دلیل که از جزئیات و شرایط کاربرد این روش اطلاع کافی نداشته اند متاسفانه دچار بارداری ناخواسته شده و مشکلات جدی برای آنها و کودکان آنها ایجاد شده است . لذا برای استفاده صحیح از این روش رعایت نکات زیر لازم و ضروری می باشد :

این روش که به نام قطع قاعدگی در دوران شیر دهی یاLAM شناخته می شود جزو روشهای طبیعی جلوگیری از بارداری می باشد که درآن از وقفه ای که بعد از زایمان در تخمک گذاری ایجاد می شود استفاده شده و به عنوان یک روش جلوگیری از بارداری بکار برده می شود.اما باید دقت نمود که همیشه و همه زنانی که زایمان کرده اند قادر به استفاده از این روش نمی باشند و فقط در موارد زیراستفاده ازاین روش جهت جلوگیری از بارداری توصیه می گردد:

1- زنانی می توانند ازاین روش استفاده کنند که به نوزاد خود شیردهی از پستان داشته باشند و اگر نوزاد با شیر خشک تغذیه شود و مادر شیر دهی نداشته باشد این روش موثر نخواهد بود . زیرا زنان غیر شیر ده ممکن است چندهفته پس از زایمان تخمک گذاری آنها مجددا شروع شده باشد اما قاعدگی مادر مانند همیشه وآنطوری انتظار داشته است اتفاق نیافتد لذا اگر زوجین در چنین شرایطی نزدیکی داشته باشند امکان بارداری مجدد خانم وجود دارد.

2- مادر باید حداقل 10-8 بار در یک شبانه روز کودک خود رابه طور موثر وکامل شیر بدهد به طوریکه هر نوبت شیر دهی 15-20 دقیقه به طول بینجامد. و اگر مادر کمتر از این میزان شیردهی داشته باشد یا مدت زمان شیر دهی کوتاه باشد وشیر خوارنتواند مکیدن های عمقی وکامل داشته باشد امکان کم شدن تاثیر روش وجود دارد.

3- مادر حتما در طول شب نیز به کودک خود شیر بدهد.

4- فاصله بین دو نوبت شیر دهی در طی روز نباید بیش از چهارساعت و در طول شب نباید بیش ازشش ساعت باشد . بنابراین مادرانیکه شاغل هستند و در طی ساعات کاری شیر دهی ندارند باید شیر خود را درمحل کاربدوشند به صورتی که سینه ها به خوبی تخلیه شوند تا ازتاثیرروش کاسته نشود .

5- نوزاد حداقل 85 درصد از نیاز تغذیه ای خود را از شیر مادر بدست بیاورد و اگر غذای کمکی برای کودک آغاز گردد یا ازشیر خشک در کنارشیر مادراستفاده شود چون نوزاد کمتر شیرمادر را مصرف می کند از موفقیت روش کاسته می شود .

6- قاعدگی مادر پس از زایمان باز نگشته باشد .در صورتیکه مادر پس از زایمان دچار قاعدگی گردد به احتمال زیاد تخمک گذاری نیز شروع شده و این روش به هیچ عنوان قابل اطمینان نیست. ( برای اینکه مادر در تشخیص اینکه آیا قاعدگی وی شروع شده یا نه دچار اشتباه نشود بهتر است به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کند تابا گرفتن شرح حال دقیق اطمینان لازم حاصل گردد)


7- هر زمانیکه کودک به سن شش ماهگی تمام برسد باید مادر این روش را ترک کند و سراغ روشهای مطمئن تری برود چون بعد از شش ماه خود به خودمیزان تاثیر این روش در حد زیادی کاهش می یابد. بنابراین حتی اگر مادر بعد از شش ماهگی کودکش همچنان شیر دهی کامل رانیز داشته باشد امکان موفقیت این روش به اندازه ماههای اول نیست.

در صورتیکه این روش با در نظر گرفتن شرایطی که در بالا ذکر گردید به طور مستمر مورد استفاده قرار گیرد می تواند تا حد زیادی از بارداری خانم جلوگیری کندو فقط به احتمال 2 درصد ممکن است طی شش ماه اول تولدعلیرغم به کارگیری این روش دچار بارداری ناخواسته شود .
مادرانیکه در دوران پس از زایمان به سرمی برند علاوه بر روش قطع قاعدگی در شیر دهی (LAM)انتخاب های دیگری نیز دارند که این روشها عبارتند از :

1- کاندوم ( موفقیت 97درصدی )
2- قرص لاینسترونول یا قرص دوران شیر دهی( موفقیت99 درصدی)
3- آمپول DMPA یا سه ماهه( موفقیت 7/99درصدی)
4- ای یو دی( موفقیت2/99درصدی)

لذا توصیه میشود کلیه مادران تازه زایمان کرده به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه نمایند و با انجام یک مشاوره کامل و دقیق یک روش مطمئن جلوگیری از بارداری را برای خود انتخاب نمایندتا ازبارداری نا خواسته در این دوران حساس ومهم جلوگیری کرده وبه حفظ سلامت خود و جامعه کمک نمایند.


قرصهای پروژسترونی ( لایسترنول )

لایسترونول ، قرص پیشگیری از بارداری بوده که مادران شیرده تا ۶ ماه پس از زایمان می توانند از آ ن به منظور فوق استفاده نمایند . این قرص باید هر روز راّ س ساعت معینی خورده شود . در صورت مصرف صحیح این قرص همزمان با شیر دهی ۹۹% از حاملگی جلوگیری می کند .

*مزایای قرص لایسترنول :
بر مقدار و کیفیت شیر مادر تاّثیر منفی ندارد .
مدت زمان شیر دهی را افزایش می دهد.

*نحوه مصرف :
در صورت قاعده نشدن مادر شیرده و تغذیه انحصاری شیر خوار با شیر مادر مصرف قرص ۶ هفته بعد از زایمان آ غاز خواهد شد .
در صورت بازگشت قاعدگی و تغذیه انحصاری با شیر مادر ،مصرف قرص باید در ۵ روز اول قاعدگی و ترجیحاّ روز اول شروع شود .
هر بلیستر دارای ۲۸ قرص بوده که باید هر شب یک عدد راّ س ساعت معینی خورده شود . شروع مصرف بسته بعدی قرص ، بلافاصله پس از پایان بسته قبلی است .
دقت شود که : بین دو بسته قرص نباید هیچ فاصله زمانی وجود داشته باشد .

*فراموشی مصرف قرص شیردهی :
فراموشی مصرف یک قرص تا ۳ ساعت مساّ له ای نبوده و ضمن خوردن قرص فراموش شده (تا ۳ ساعت ) برای خوردن قرصهای بعدی در ساعت مقرر تاّ کید می گردد .
در صورتی که مصرف یک قرص بیش از ۳ ساعت به تاّ خیر افتد و یا خوردن یک قرص تا نوبت بعدی فراموش شود ، در هر زمان که به یاد آید قرص فراموش شده خورده خواهد شد ، ضمناّ تا ۲ روز هم از یک روش دیگر مانند کاندوم استفاده شود .
در صورتی که مصرف ۲ قرص ( ۲ روز) فراموش شود بایدبه محض به یاد آوردن ، قرصهای فراموش شده یکجا خورده شده و مصرف بقیه قرصها ادامه یافته و تا ۷ روز از روش کمکی مثل کاندوم استفاده شود . در صورت داشتن نزدیکی محافظت نشده در این دو روز از روش اورژانسی پیشگیری استفاده شود . در صورت قاعده نشدن در مدت ۶-۴ هفته پس از فراموشی ،بررسی بارداری لازم است .

آيا پس از زايمان امكان بارداري مجدد خانمها وجود دارد؟

اعتقاد بسياري از زنان جامعه برآن است كه چون قاعدگي آنهاپس از زايمان قطع شده است يا اينكه چون دردوران شيردهي هستند، فعلاامكان باردارشدن آنها وجود ندارد ودرمقاربتهاي خود نيازي به استفاده از روشهاي جلوگيري از بارداري ندارند. اگر چه اين ديدگاه به طور كلي اشتباه نيست و پايه علمي نيز دارد اما موارد زيادي از خانمها به اين دليل كه از جزئيات و شرايط كاربرد اين روش اطلاع كافي نداشته اند متاسفانه دچار بارداري ناخواسته شده و مشكلات جدي براي آنها و كودكان آنها ايجاد شده است . لذا براي استفاده صحيح از اين روش رعايت نكات زير لازم و ضروري مي باشد :

اين روش كه به نام قطع قاعدگي در دوران شير دهي ياLAM شناخته مي شود جزو روشهاي طبيعي جلوگيري از بارداري مي باشد كه درآن از وقفه اي كه بعد از زايمان در تخمك گذاري ايجاد مي شود استفاده شده و به عنوان يك روش جلوگيري از بارداري بكار برده مي شود.اما بايد دقت نمود كه هميشه و همه زناني كه زايمان كرده اند قادر به استفاده از اين روش نمي باشند و فقط در موارد زيراستفاده ازاين روش جهت جلوگيري از بارداري توصيه مي گردد:

1- زناني مي توانند ازاين روش استفاده كنند كه به نوزاد خود شيردهي از پستان داشته باشند و اگر نوزاد با شير خشك تغذيه شود و مادر شير دهي نداشته باشد اين روش موثر نخواهد بود . زيرا زنان غير شير ده ممكن است چندهفته پس از زايمان تخمك گذاري آنها مجددا شروع شده باشد اما قاعدگي مادر مانند هميشه وآنطوري انتظار داشته است اتفاق نيافتد لذا اگر زوجين در چنين شرايطي نزديكي داشته باشند امكان بارداري مجدد خانم وجود دارد.

2- مادر بايد حداقل 10-8 بار در يك شبانه روز كودك خود رابه طور موثر وكامل شير بدهد به طوريكه هر نوبت شير دهي 15-20 دقيقه به طول بينجامد. و اگر مادر كمتر از اين ميزان شيردهي داشته باشد يا مدت زمان شير دهي كوتاه باشد وشير خوارنتواند مكيدن هاي عمقي وكامل داشته باشد امكان كم شدن تاثير روش وجود دارد.

3- مادر حتما در طول شب نيز به كودك خود شير بدهد.

4- فاصله بين دو نوبت شير دهي در طي روز نبايد بيش از چهارساعت و در طول شب نبايد بيش ازشش ساعت باشد . بنابراين مادرانيكه شاغل هستند و در طي ساعات كاري شير دهي ندارند بايد شير خود را درمحل كاربدوشند به صورتي كه سينه ها به خوبي تخليه شوند تا ازتاثيرروش كاسته نشود .

5- نوزاد حداقل 85 درصد از نياز تغذيه اي خود را از شير مادر بدست بياورد و اگر غذاي كمكي براي كودك آغاز گردد يا ازشير خشك در كنارشير مادراستفاده شود چون نوزاد كمتر شيرمادر را مصرف مي كند از موفقيت روش كاسته مي شود .

6- قاعدگي مادر پس از زايمان باز نگشته باشد .در صورتيكه مادر پس از زايمان دچار قاعدگي گردد به احتمال زياد تخمك گذاري نيز شروع شده و اين روش به هيچ عنوان قابل اطمينان نيست. ( براي اينكه مادر در تشخيص اينكه آيا قاعدگي وي شروع شده يا نه دچار اشتباه نشود بهتر است به مراكز بهداشتي درماني مراجعه كند تابا گرفتن شرح حال دقيق اطمينان لازم حاصل گردد)

7- هر زمانيكه كودك به سن شش ماهگي تمام برسد بايد مادر اين روش را ترك كند و سراغ روشهاي مطمئن تري برود چون بعد از شش ماه خود به خودميزان تاثير اين روش در حد زيادي كاهش مي يابد. بنابراين حتي اگر مادر بعد از شش ماهگي كودكش همچنان شير دهي كامل رانيز داشته باشد امكان موفقيت اين روش به اندازه ماههاي اول نيست.

در صورتيكه اين روش با در نظر گرفتن شرايطي كه در بالا ذكر گرديد به طور مستمر مورد استفاده قرار گيرد مي تواند تا حد زيادي از بارداري خانم جلوگيري كندو فقط به احتمال 2 درصد ممكن است طي شش ماه اول تولدعليرغم به كارگيري اين روش دچار بارداري ناخواسته شود .

مادرانيكه در دوران پس از زايمان به سرمي برند علاوه بر روش قطع قاعدگي در شير دهي (LAM)انتخاب هاي ديگري نيز دارند كه اين روشها عبارتند از :

1- كاندوم ( موفقيت 97درصدي )

2- قرص لاينسترونول يا قرص دوران شير دهي( موفقيت99 درصدي)

3- آمپول DMPA يا سه ماهه( موفقيت 7/99درصدي)

4- اي يو دي( موفقيت2/99درصدي)

لذا توصيه ميشود كليه مادران تازه زايمان كرده به مراكز بهداشتي درماني مراجعه نمايند و با انجام يك مشاوره كامل و دقيق يك روش مطمئن جلوگيري از بارداري را براي خود انتخاب نمايندتا ازبارداري نا خواسته در اين دوران حساس ومهم جلوگيري كرده وبه حفظ سلامت خود و جامعه كمك نمايند.

منابع :

- دستورالعمل كشوري روشهاي جلوگيري از بارداري

- مباني روشهاي جلوگيري از بارداري ، ترجمه دكتر ميراحمدي زاده- فاطمه رحماني

مزیت های شیر مادر بر شیر خشک | دوران بارداری و شیردهی

شیر مادر از بزرگ ترین موهبت های الهی است. سیستم تولید شیر در بدن، جاری شدن آن از سینه مادر و تطابق آن با نیاز نوزاد آنقدر دقیق ، جالب و حساب شده است که ناخود آگاه می گوییم "جلّ الخالق". مثلا اگر کودکی پیش از موعد متولد شود، شیر مادر خود به خود متناسب با نیازهای کودک تغییر می کند. پروتئین آن بالاتر می رود و مواد ضد میکروبی آن به دلیل ضعف سیستم دفاعی بدن کودک بیشتر می شود.
روند رشد سینه ها در دوران بارداری، تولید شیر در سینه و جاری شدن شیر در اثر مکیدن نوزاد، آنقدر دقیق و پیچیده است که دانستن آن برای هر مادری لذت بخش خواهد بود. این که چگونه در اثر مکیدن نوزاد هورمون های خاصی در بدن مادر ترشح می شود و مغز فرمان جریان یافتن شیر را صادر می کند و همزمان تولید شیر در سینه بیشتر و بیشتر می شود.
در روزهای اول تولد، شیری بنام کلستروم یا آغوز ترشح می شود که آبکی و کم رنگ است. نکته بسیار جالب در مورد آغوز ،وجود پروتئین بسیار بالا در آن است که برای رشد بسیار سریع نوزاد در روزهای اول حیاتی است. به مرور شیر مادر به حالت رسیده و کامل در می آید که چربی آن بیشتر می شود و در این زمان کودک با انرژی ای که از چربی شیر به دست می آورد به سرعت وزن اضافه می کند.
شیر انسان به گونه ای تولید می شود که کلیه نیازهای کودک را تا 6 ماهگی تامین می کند و دقیقاً مطابق با سیستم بدنی نوزاد است.
لاکتوز یا قند شیر در شیر مادر بیشتر از شیر گاو است، چون آنزیم های هضم کننده لاکتوز در بدن نوزاد در حد بالغین است.
چربی شیر مادر نیز بیشتر است. علاوه بر آن شیر مادر حاوی چربی هایی به نام چربی های ضروری (اسید لینولئیک) است که در شیر گاو خیلی کمتر است و وجود این چربی برای رشد نوزاد بسیار حیاتی است.
پروتئین شیر انسان یک سوم شیر گاو است و این از مزیت های شیر انسان است، زیرا در ابتدای تولد، بدن نوزاد آنزیم های کافی برای هضم مقدار زیادی پروتئین را ندارد و کلیه ی او توان دفع مقدار زیادی مواد زائد ناشی از سوختن پروتئین را ندارد؛ پس پروتئین زیاد شیر گاو برای یک نوزاد آزار دهنده است. در عین حال ترکیب اسیدهای آمینه (اجزای تشکیل دهنده پروتئین) در پروتئین شیر مادر به گونه خاصی است. مثلاً در بدن نوزاد سیستم تولید اسید آمینه سیستئین از متیونین کامل نشده و شیر مادر این حالت را جبران می کند، چون شیر مادر نسبت به شیر گاو سیستئین بیشتر و متیونین کمتری دارد و یا اینکه نوع پروتئین شیر مادر به گونه ای است که به سرعت تبدیل به لخته های قابل هضم می شود تا سریعاً در بدن نوزاد هضم و جذب شود، ولی این خاصیت در شیر گاو کمتر است.
از نظر املاح، شیر مادر نسبت به شیر گاو حاوی آهن کمتری است. ولی نکته بسیار جالب این است که این آهن در یک پوشش پروتئینی قرار دارد که جذب آن را چند برابر می کند؛ در نتیجه هم آهن از دسترس باکتری های موذی که قصد استفاده آن را دارند خارج می شود و هم جذب آن چند برابر جذب آهن شیر گاو می شود. از نظر املاح ، شیر مادر تامین کننده تمام نیازهای نوزاد تا 6 ماهگی است.
یکی از مزایای بسیار مهم شیر مادر وجود مواد ضد میکروبی فراوان است .
در شیر مادر موادی موجود است که از رشد میکروارگانسیم ها در روده نوزاد جلوگیری می کند و یا جذب بدن نوزاد شده و مقاومت بدن کودک را افزایش می دهد. از این رو کودکی که منحصراً با شیر مادر تغذیه شده ، به ندرت امکان دارد تا شروع تغذیه تکمیلی دچار اسهال یا دیگر بیماری های میکروبی شود.
این فاکتورها (مثل ایمونوگلوبولین ها) یا در شیر گاو خیلی کمتر از شیر مادر است و یا اصلاً وجود ندارد. از این رو شیر مادر هم از نظر غذایی برای کودک بهتر است و هم از نظر حفظ ایمنی بدن.
تماس نزدیک پوست بدن مادر با کودک که اصطلاحاً bonding نامیده می شود، محبت مادر و فرزند را بسیار افزایش می دهد و کودک باانواع حالات شیردهی | دوران بارداری و شیردهی

عمل شیردهی یک هنر است و یادگیری صحیح آن نیاز به زمان کافی دارد. در اینجا به کمک تصاویر زیر، حالت های مختلف شیردهی به نوزاد را برای شما توضیح می دهیم.

1- حالت Cross Cradle (گهواره ضربدری):
- وقتی که شما چگونگی شیردهی را یاد می گیرید.
- وقتی که نوزاد شما کوچک است.

2- حالت Football (فوتبالی):
- وقتی شما در حال یادگیری شیردهی صحیح هستید.
- نوزاد شما کوچک است.
- سینه های شما بزرگ است.
- نوک سینه شما صاف یا متورم ( زخم) است.
- عمل سزارین شده اید.

3- حالت Cradle (گهواره):
- وقتی شما نحوه شیردهی مناسب را یاد گرفته اید.

4- حالت Side – Lying (خوابیده به پهلو):
- نشستن برای شما سخت و مشکل است.
- می خواهید در موقع شیردهی استراحت کنید.
- سینه های شما بزرگ است.
- عمل سزارین شده اید.

حالت های مختلف را امتحان کنید. سپس درهر حالت:
1- یک بالش زیر دست خود قرار دهید و به یک جا تکیه دهید تا در هنگام شیر دادن تعادل خوبی داشته باشید.
2- برای اینکه سر نوزاد به راحتی به سینه شما نزدیک باشد، یک بالش زیر نوزاد قرار دهید.
3- برای اینکه دهان نوزاد، در تماس با سینه مادر و مقابل آن باشد، نوزاد را به یک طرف بخوابانید، به جز در حالت فوتبالی که باید به پشت بخوابد یا نوزاد را کمی به طرف سینه برگردانید.
4- دهان نوزاد بایستی مقابل نوک سینه باشد. به جای اینکه نوک سینه بالای دهان نوزاد باشد، یا سینه را به دهان نوزاد فشار دهید، نوزاد را به خود نزدیک تر کنید صدای لالایی پر از محبت قلب مادر به خواب می رود

آیا باید در زمان مصرف هر نوع دارو، شیردهی را قطع کرد؟
اکثر داروهای مصرفی کم و بیش در شیر مادر ترشح می شوند، ولی این مطلب به معنای قطع شیردهی در زمان مصرف دارو نیست، چون مزایای شیر مادر برای کودک آنقدر زیاد است که بهتر است فقط در زمان مصرف چند داروی خاص ( که نام آنها را ذکر خواهیم کرد ) شیردهی را قطع کرد. به ندرت(1-2 درصد) ممکن است سطح دارو در شیر مادر بالاتر از مقدار آن در سرم او باشد، پس امکان مسمومیت دارویی تقریباً غیر ممکن است.

داروهای مجاز در شیردهی :

الف – داروهای قلبی و ضد فشار خون:
(digoxin) دیژوکسین در پلاسمای شیر خواران یافت نمی شود حتی اگر مادر آن را به مدت طولانی مصرف نماید.دیورتیک ها را می توان بدون محدودیت در دوران شیردهی مصرف کرد.
ب – بیماری های عفونی و مصرف آنتی بیوتیک ها:
مصرف کلیهآنتی بیوتیک ها (ضد میکروبی، ضد قارچی و حتی ضد ویروسی) در دوران شیردهی مجاز است زیرا مقدار بسیار کمی از این داروها در شیر مادر ترشح می شوند و مدت مصرف آنها هم اصولاً کوتاه مدت و بیشتر از 14- 10 روز نیست. تنها یک استثناء وجود دارد و آنمترونیدازول است که اگر به صورت دوز قوی مصرف شود، باید شیردهی را به مدت 24 ساعت متوقف کرد. سپس شیر را دوشید و بیرون ریخت. ادامه شیردهی بعد از این مدت مانعی ندارد.
ج- تشنج مادر و مصرف داروهای ضد تشنج :
داروهای ضد تشنج و ضد هیجان، کم و بیش در شیر مادر و در نتیجه در پلاسمای شیرخوار یافت می شوند. بنابراین اگر این داروها بعد از آخرین شیردهی در شب مصرف شوند و شیرخوار تا صبح از شیر مادر استفاده نکند، مقدار دارویی که هنگام صبح در شیر مادر یافت می شود، ناچیز و برای شیرخوار بی ضرر است.
دـ- بیهوشی مادر و داروهای مسکن:
داروهای بیهوشی استنشاقی مانع شیردهی نیستند؛ یعنی اگر مادر شیردهی توسط این داروها بیهوش شود، به راحتی می تواند 12 تا 24 ساعت پس از هوش آمدن، به نوزاد خود شیردهد. در مورد بیهوشی برای عمل سزارین، حداکثر 6 ساعت بعد از عمل و به هوش آمدن مادر می توان نوزاد را شیر داد.
مسکن های قوی نظیر کدئین و مرفین را می توان پس از زایمان و اعمال جراحی مصرف نمود و نوزاد را نیز با شیر مادر تغذیه نمود. مسکن های معمولی مانندآسپیرین و استامینوفن با دوزهای معمولی در شیردهی ممنوع نیستند.
داروهایضد سرما خوردگی و ضد احتقانی دستگاه تنفسی فوقانی وآنتی هیستامین ها نیز همین گونه هستند .
ه- داروهای تیروئیدی:
این داروها را به راحتی می توان برای مادر شیرده تجویز نمود (عصاره تیروئید- ال تیروکسین و حتی پروپیل تیوراسیل). فقط برای احتیاط بهتر است هر چند مدت یک بار تست های تیروئیدی را در شیرخوار انجام داد.متی مازول را به مادر شیرده نباید داد.
و- سیگار و عوامل آلوده کننده محیط:
اثرات سوء دود سیگار بر روی شیرخوار برای همگان واضح و روشن است، در نتیجه نیازی به تکرار ندارد. البته بایستی اضافه کرد مادرانی که زیاد سیگار می کشند، موفق به شیردهی خوب و همیشگی نخواهند شد. ظاهراً مواد مضری در سیگار وجود دارد که به مقدار بسیار ناچیزی در شیر ترشح می شوند.
انسولینو هپارین موادی هستند که در شیر مادر ترشح نمی شوند، در نتیجه مصرف آنها در شیردهی مانعی ندارد.

داروهائی که مصرف آن در دوره شیر دهی توسط مادر قدغن است

عوامل موثر در کاهش ترشح شیر مادر :
1- نگرانی ها و استرس های مختلف (کاهش جهش شیر به علت کاهش اکسی توسین1)
2- خستگی، کم خوابی، کمبود غذایی و کم آبی.
3- استروژن.
4- آتروپین.

محرک ها و کمک کننده های ترشح شیر مادر:
1- آرامش و استراحت بیشتر مادر.
2- نوشیدن مایعات کافی و مصرف مواد غذایی با ارزش.
3- مکیدن های مکرر و دلخواه شیرخوار از سینه مادر.
4- داروهای گیاهی مثل رازیانه، بادیان، جو دوسر، بادام و شبدر.
5- داروهای شیمیایی: متوکلوپرامید و فنوتیازین ( محرک ترشح پرولاکتین2 هستند)- اکسی توسین(2 تا 3دقیقه قبل از شیر دادن به صورت اسپری در بینی).

*پی نوشت:
1-oxytocin ( اکسی توسین ) : هورمون مترشحه از بخش خلفی غده هیپوفیز که باعث انقباض عضله رحم و تسریع زایمان می شود. همچنین باعث جهش شیر از سینه مادر می شود.
2-prolactin ( پرولاکتین): هورمون مترشحه از بخش پیشین غده هیپوفیز که در تکامل غدد سینه و شروع شیردهی نقش دارد و باعث تولید و ترشح شیر از سینه مادر می شود.

باورهای غلط در مورد تغذیه با شیر مادر | دوران بارداری و شیردهی

تمامی موارد زیر، باورهای غلطیاست که بعضی افراد در مورد شیر مادر و نحوه شیردهی به نوزاد از سینه مادر، به آنها اعتقاد دارند.
- نداشتن شیر یک مسئله ارثی و خانوادگی است.
- شیر خشک به دلیل داشتن ویتامین و املاح اضافه شده به آن، از شیر مادر بهتر است.
- مادری که شیرخوار دو قلو، نارس یا کم وزن دارد نمی تواند شیر بدهد.
- سینه کوچک نمی تواند شیر کافی تولید کند.
- شیردهی باعث تغییر شکل سینه ها می شود.
- شیردادن موجب بد فرم شدن شکل و اندام مادر می شود.
- آغوز یا کلستروم1 برای تغذیه نوزاد مناسب نیست.
- شیر اگر در سینه بماند فاسد می شود.
- تا چند روز بعد از زایمان نباید به نوزاد شیرداد تا شیر ترشح و جمع شود.
- قبل از تغذیه با سینه، اول باید آب قند یا آب ساده به نوزاد داده شود.
- مادر بیمار نباید شیر بدهد.
- شیر خواران هنگام ابتلا به بیماری نباید از شیر مادر تغذیه شوند.
- شیر خواران سالم که با شیر مادر تغذیه می شوند، در هوای گرم نیاز به آب اضافی دارند.
- بیدار شدن شیرخوار در شب، زود به زود شیر خوردن نوزاد و گریه و بی قراری کودک، دلیل ناکافی بودن شیر مادر است.
- شیر مادر برای شیر خوار مبتلا به زردی مناسب نیست.
- شیر بعضی مادران رقیق و آبکی است.
- شیرمادر به شیرخوار نمی سازد.
- مدفوع شیرخوارانی که شیر مادر می خورند، باید شبیه مدفوع کودکی باشد که با شیر خشک تغذیه می شود.
- هر چه فاصله دو بار شیردهی بیشتر باشد، شیر بیشتری تولید و ذخیره می شود.
- آشامیدن مایعات زیاد، میزان شیر را افزایش می دهد.
- غذاهایی که اصطلاحاً به عنوان گرم یا سرد شناخته شده اند، در افزایش یا کاهش شیر تاثیر دارند.
- مادر شیرده باید از رژیم خاصی پیروی کند تا شیر داشته باشد یا از خوردن بعضی غذاها خودداری نماید.
- امکان افزایش شیر مادر وجود ندارد.
- ترک خوردن نوک سینه، مانع شیردادن است.
- در صورت وجود و یا لمس توده ای در سینه (مجرای بسته) شیر دادن باید قطع شود.
- مادری که سینه اش به ماستیت2 یا آبسه مبتلا است نباید شیر بدهد.
- عادت ماهیانه مادر بر شیر او تاثیر می گذارد.
- مادر شیرده اگر حامله شد باید شیردهی را قطع کند.
- روابط جنسی بر شیردهی مادر اثر می گذارد.
- شیرخوار باید طبق جدول زمان بندی شده تغذیه شود.
- مدت تغذیه با سینه باید محدود باشد.
- شیردهی طولانی مدت، ایجاد وابستگی می کند.
- آنتی بیوتیک ها شیر مادر را کم می کنند.
- قرص های جلوگیری از بارداری بر شیردهی اثر ندارد.
- اگر مادری دارو مصرف می کند، نباید شیر بدهد.
- قبل از هر بار شیردادن، باید سینه ها را با آب و صابون شست.
- اگر شیر مادری خشک شد، دیگر امکان برگشت شیر وجود ندارد.
- کار مادر در خارج از منزل مانع شیردهی است و باید تغذیه مصنوعی را شروع کند.
- تغذیه با شیر خشک آسان تر از تغذیه با شیر مادر است.

* پی نوشت:
1-Colostrum : شیر رقیق و آبکی که 5-3 روز اول بعد از تولد نوزاد از سینه مادر ترشح می شود.
2-mastitis : التهاب و تورم سینه مادر در شیردهی.

♥♥♥ دختر و پسر ♥♥♥...